Επίσκεψη της Πρωτοβουλίας για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων στις Γυναικείες Φυλακές Ελεώνα Θηβών

ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ ΤΟ:
http://www.tokeli.gr/2017/01/blog-post_23.html?spref=fb

ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΩΝ ΣΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΙΕΣ ΦΥΛΑΚΕΣ ΕΛΕΩΝΑ ΘΗΒΩΝ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Στις 19/12/2016, η Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων επισκέφτηκε τις Γυναικείες Φυλακές Ελεώνα Θηβών για δεύτερη φορά μέσα στο 2016 (η 1^η ήταν τον Φεβρουάριο 2016). Διαπίστωσε ότι δυστυχώς ουσιαστικές αλλαγές δεν έχουν υπάρξει, παρά τις κάποιες μικροεπεμβάσεις, οι οποίες θα αναφερθύν στη συνέχεια.

Στη φυλακή διαβιούν 380 γυναίκες έναντι 300 προβλεπόμενων θέσεων. Στοιβαγμένες σε θαλάμους ανά 12-17, επί ατέλειωτες ώρες κάθε μέρα, επί ατέλειωτες μέρες, επί ατέλειωτα χρόνια εγκατάλειψης. Μεταξύ αυτών 33 με ισόβια κάθειρξη.

Οι 180 είναι άπορες και λαμβάνουν -μόνο αυτές- τα βασικότερα είδη υγιεινής από την κοινωνική υπηρεσία.

Οι 55 είναι εξαρτημένες, από τις οποίες 8 συμμετέχουν στην κοινότητα απεξάρτησης.

Σε ειδική πτέρυγα κρατώνται 12 κορίτσια μετεφηβικής ηλικίας 18-21 ετών (στην αρχή του 2016 ήταν 4).

11 μωρομάνες ζουν με τα 11 μωρά τους, ηλικίας μέχρι τριών ετών, σε μία ημιυπόγεια πτέρυγα, η καθεμιά με συγκελίτη το ίδιο το μωρό της. Είναι μητέρες που είτε «επέλεξαν» να μην αποχωριστούν τα μωρά τους είτε δεν διέθεταν άλλη εναλλακτική πέρα από την απειλή να σταλούν τα παιδιά τους σε ίδρυμα. Είναι η σκληρή πραγματικότητα που αποδεικνύει το ατελές της νομοθετικής παρέμβασης Παρασκευόπουλου, που ψηφίστηκε τον Δεκέμβριο 2015, κατά την οποία μητέρες παιδιών μέχρι 8 ετών, που εκτίουν ποινή μικρότερη των 10 ετών, μπορούν να εκτίσουν την ποινή τους σε κατ' οίκον περιορισμό.

Από τότε, με βάση αυτή τη διάταξη, αποφυλακίστηκε μόνο μία μητέρα. Οι υπόλοιπες, εξακολουθούν να παραμένουν έγκλειστες, σε κατάσταση αφασίας, χωρίς να κάνουν ή να μαθαίνουν τίποτε, να πηγαινοέρχονται με τα αγέλαστα παιδιά τους αγκαλιά, από το διάδρομο των κελιών έως το χωλ, όπου υπάρχουν και κάποια παιδικά παιχνίδια.

Περίπου 60 ακόμη μητέρες μικρών παιδιών πήραν την άλλη σκληρή απόφαση, να στερηθούν δηλαδή τα παιδιά τους. Είναι εκείνες που διαθέτουν την εναλλακτική να τα αφήσουν σε κάποιο μέλος της οικογένειάς τους. Τα παιδιά τους μεγαλώνουν αποξενωμένα βίαια από τη μάνα τους, με όλες εκείνες τις συνέπειες που έχει περιγράψει το σύνολο της ψυχιατρικής ανά τους αιώνες. Η θλίψη τους για τη στέρηση των παιδιών τους, αλλά κυρίως για τα ίδια τα παιδιά τους που μεγαλώνουν με τη στέρηση της μάνας τους, είναι κυρίαρχη. Προσπαθούν να αντλήσουν βοήθεια από τις κοινωνικές υπηρεσίες της φυλακής, ενώ αρκετές εργάζονται. Παρά το τραγικό βίωμα της στέρησης μητέρων και παιδιών, θεωρούν ότι ο εγκλεισμός μαζί τους θα ήταν χειρότερη επιλογή.

Ιατροφαρμακευτική περίθαλψη

Λίγες ειδικότητες γιατρών καλύπτονται οργανικά, ενώ ο εθελοντισμός καλύπτει πάγια κενά των υπηρεσιών υγείας. Η διεύθυνση μίλησε για έλλειψη κονδυλίων και έδειξε ικανοποίηση με την υποκατάσταση από εθελοντές πολλών ειδικοτήτων. Επίσης, υπηρεσίες τελεψυχιατρικής παρέχει η ΜΚΟ Κλίμακα (πάλι οι ΜΚΟ). 
Παρά τις ανάγκες ψυχικής υποστήριξης, και τις αυξημένες ανάγκες των μητέρων και των μωρών, η υποστήριξη παρέχεται κατόπιν αιτήματος και όχι ως πάγια υπηρεσία. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα λόγω της γενικότερης άγνοιας, παθητικότητας και αδράνειας των κρατουμένων να παραμένουν αβοήθητες πολλές εξ αυτών, εις βάρος τόσο των ίδιων όσο και των παιδιών τους.

Καθημερινότητα

Το ψύχος και η υγρασία περονιάζουν στη διάρκεια του χειμώνα το λόφο και τα υποβαθμισμένα κτίρια. Το καλοριφέρ λειτουργεί 2 ώρες το βράδυ, με αποτέλεσμα οι κρατούμενες να ζουν σε συνθήκες ψυγείου. Ο διευθυντής διευκρίνισε ότι όταν κάνει πολύ κρύο, το καλοριφέρ ανάβει για άλλες δύο ώρες και στις 12:30 το μεσημέρι. Ποιές θεωρούνται πολύ κρύες μέρες παραμένει αδιευκρίνιστο, αφού την ημέρα που επισκέφθηκε η Πρωτοβουλία τη φυλακή η θερμοκρασία ήταν τόσο χαμηλή που πάγωνες όταν κυκλοφορούσες έξω από τα γραφεία - προφανώς δεν συγκαταλέχθηκε στις μέρες εξαίρεσης.

Μόνο στην πτέρυγα των μωρών υπήρχε σχετική ζέστη, αφού επιτρέπεται ηλεκτρικό καλοριφέρ ανά κελί. Η γενίκευση όμως επιμέρους θερμαντικών λύσεων (ακόμη και με έξοδα των κρατουμένων όπως συμβαίνει σε κάποιες φυλακές) δεν υποστηρίζεται από την υφιστάμενη ηλεκτρολογική εγκατάσταση – αλλά και να υποστηριζόταν τελικά θα κατέληγε στον πυρήνα του ίδιου προβλήματος, της έλλειψης επαρκούς κονδυλίου για θέρμανση.

Αναφορικά με τις ώρες παροχής ζεστού νερού για μπάνιο, σύμφωνα με την αφοπλιστική απάντηση κάποιων κρατουμένων, επαρκεί εφόσον εξακολουθεί ο αριθμός των κρατουμένων που προβαίνει σε συχνή χρήση να είναι περιορισμένος!

Η Πρωτοβουλία συζήτησε τη λύση των φωτοβολταϊκών με τη διεύθυνση, η οποία είπε ότι θα την εξετάσει, καθώς και την αναβάθμιση της ηλεκτρολογικής εγκατάστασης.

Όσο αφορά το φαγητό, η διοίκηση εξήρε το καλό και καθαρό φαγητό που παρασκευάζουν οι κρατούμενες – κάτι που επιβεβαίωσαν και οι εργαζόμενες στην κουζίνα.

Προγράμματα κατάρτισης- εκπαίδευσης

Λειτουργεί Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας (ΣΔΕ), όπου φοιτούν 40 μαθήτριες.

Περίπου 20 γυναίκες συμμετέχουν στα προγράμματα αρτοποιών και μπαρίστα και ακόμη λιγότερες στην ομάδα ραψίματος σεντονιών.

Υπάρχουν όμως άλλες 300 γυναίκες - σκιές, που η φυλακή μετά το πέρας της τιμωρίας τους, θα τις αδειάσει στην κοινωνία ακριβώς στο σημείο που μπήκαν, από άποψη εφοδίων ζωής,  με επιπλέον το στίγμα της φυλακής και το τραύμα απ’ αυτή.

Ενας μικρός αριθμός εργάζεται σε εργασίες υποστηρικτικές της λειτουργίας της φυλακής, προκειμένου να επωφεληθούν από τον συνυπολογισμό τους στη μείωση του χρόνου εγκλεισμού. Διαπιστώθηκε ότι υπάρχουν περιθώρια επεξεργασίας του συστήματος αντιστοίχησης της επιμέτρησης του χρόνου σε συνάρτηση με το βαθμό δυσκολίας της εργασίας, ώστε να αποκτήσουν κίνητρο περισσότερες κρατούμενες και να ενεργοποιούνται τουλάχιστον σε αυτό το επίπεδο.

Σύνδεση με την κοινωνία

Οι οικογενειακοί δεσμοί είναι ο μόνος ζωντανός και ευεργετικός δεσμός που μπορεί να συντελέσει στη διατήρηση μιας ελάχιστης σύνδεσης με την κοινωνία, δεδομένου ότι μια ουσιαστική διαδικασία επανένταξης είναι ανύπαρκτη. Αυτή η επαφή με την οικογένεια συμπυκνώνεται στα τηλεφωνήματα (είδος πανάκριβο – αν υπολογίσει κανείς μόνο το κόστος των τηλεκαρτών) και θεωρητικά ακόμη πληρέστερα στα επισκεπτήρια. Στην πράξη όμως τα επισκεπτήρια, με τους όρους που πραγματοποιούνται, μάλλον υποσκάπτουν περαιτέρω τις ήδη τραυματισμένες οικογενειακές σχέσεις. Ομολογουμένως, αυτό μόνο μπορεί να κάνει το επισκεπτήριο της μισής ώρας πίσω από το τζάμι και δια μέσου τηλεφωνικής συσκευής. Μια οικογένεια καλείται να πληρώσει για να ταξιδέψει επί κάποιες ώρες έως τη Θήβα για να δει το συγγενικό της πρόσωπο επί μισή ώρα, να βρει το κουράγιο πίσω από το τζάμι να ξεκινήσει μια συνομιλία και ακόμη και αν οπλιστεί με όλη την αποφασιστικότητα του κόσμου να προσφέρει στήριξη, αγάπη, αποδοχή, προοπτική, όμως δεν είναι τεχνικά δυνατό να λειτουργήσει τίποτε απ’ αυτά, όταν σε απόσταση κάποιων εκατοστών άλλες οικογένειες παλεύουν εξίσου αμήχανα, κάτω από αυτές τις αφύσικες συνθήκες μη επικοινωνίας, να ακουστούν.

Οι απαράδεκτες συνθήκες επισκεπτηρίου, κοινές σε όλες τις φυλακές, δύσκολο να βελτιωθούν σύμφωνα με την διεύθυνση, λόγω έλλειψης χώρου και προσωπικού. Όταν ρωτήθηκε η διεύθυνση γιατί δεν αξιοποιεί τις μετατάξεις, απάντησε ότι δεν θέλουν οι υπάλληλοι να μετατάσσονται εκεί. Βέβαια μέχρι να υπάρξει χώρος και προσωπικό, υπάρχει μια ολόκληρη αίθουσα εκδηλώσεων που χρησιμοποιείται ελάχιστες φορές μέσα στο χρόνο. Μια αίθουσα που μπορεί να παρέχει τις προϋποθέσεις για πιο ανθρώπινα επισκεπτήρια περισσότερων μελών της οικογένειας γύρω από ένα τραπέζι, χωρίς τζάμι, χωρίς φωνές, χωρίς κλεψύδρα.

Το διαφημισμένο παιδικό επισκεπτήριο είναι ένα εσωτερικό δωμάτιο με ζωγραφιές στους τοίχους και πολύχρωμα έπιπλα, όχι πάνω από 10 τετρ. μέτρα, που μπορεί να φιλοξενεί μία οικογένεια με μικρά παιδιά επί μισή ώρα ή και περισσότερο από μισή ώρα σε περίπτωση που δεν υπάρχουν άλλα μέλη άλλης οικογένειας να περιμένουν.

Τι έχει αλλάξει

• Οι τοίχοι έχουν βαφτεί και αυτό δίνει μια αίσθηση καθαριότητας στους διαδρόμους, στα γραφεία και στα κελιά με τις μωρομάνες που επισκέφτηκε η Πρωτοβουλία. Αξίζει να αναφερθεί η δημιουργική δουλειά μιας κρατούμενης, η οποία έχει απλόχερα αποτυπώσει τις καλαίσθητες ζωγραφιές της στους τοίχους της φυλακής.
• Το προαναφερθέν δωμάτιο για επισκεπτήριο παιδιών, που υλοποιήθηκε από την ομάδα Ξεblogάρισμα, είναι θετικό, αν και μάλλον προσιδιάζει με ένα πιλοτικό δείγμα αυτού του είδους, καθώς δεν μπορεί να εξυπηρετήσει το σύνολο των αναγκών.
• Ένα από τα 11 μωρά πηγαίνει στον παιδικό σταθμό της Θήβας. Το άλλο τρίχρονο παιδί παραμένει σε απόλυτο εγκλεισμό, προσκολλημένο απόλυτα στη μητέρα του - και οι δυο τους με οξυμένα προβλήματα, πολλαπλασιασμένα στην περίπτωση του μικρού αγοριού. Παραμένουν και οι δυο αβοήθητοι από οποιαδήποτε ψυχοθεραπευτική υποστήριξη, καθώς η μητέρα δεν έχει καταθέσει αίτημα. Ένας ολέθριος φαύλος κύκλος, όπου αναμένεται ως μόνη από μηχανής λύση η αποφυλάκισή τους, η οποία θα τους παραδώσει εξίσου αβοήθητους στην κοινωνία με την προσθήκη ενός τεράστιου προβλήματος, απότοκου της φυλάκισής τους.
•  Συνολικά η διοίκηση αναφέρεται στις καλές συνθήκες της φυλακής, στις πολιτιστικές ομάδες που λειτουργούν, στους γιατρούς διαφόρων ειδικοτήτων. Επισημαίνεται ότι  δεν πρόκειται για θεσμικό προσωπικό και λειτουργίες αλλά προκύπτουν από εθελοντική προσφορά, που σήμερα υπάρχει και ενδεχομένως αύριο ή το καλοκαίρι να εκλείψει. Η διοίκηση πάντως διευκρινίζει ότι η προσφορά αυτή υλοποιείται γιατί η συγκεκριμένη φυλακή ανταποκρίνεται στην προσφορά των εθελοντών (κάτι που δεν είναι αυτονόητο σε όλες τις φυλακές).

Αντί επιλόγου

Παραμένει το ζητούμενο η φυλακή να πάψει να επιβαρύνει περαιτέρω τους ανθρώπους που κατέληξαν εκεί. Έστω σε αυτό το στάδιο να υπάρξει φροντίδα για κοινωνική και επαγγελματική κατάρτιση, για εκπαίδευση και ψυχοκοινωνική υποστήριξη των ανθρώπων που κατά κανόνα υπήρξαν αποκλεισμένοι απ’ όλα αυτά, έτσι ώστε να  ξαναβρεθούν στην κοινωνία με καλύτερους όρους, τόσο για τις ίδιες όσο και για τους γύρω τους. Η λεγόμενη επανένταξη δεν υφίσταται ούτε ως διαδικασία πίσω από τα κάγκελα ούτε ως δομές έξω απ αυτά, στα πρώτα στάδια της αποφυλάκισης.

Οι κρατούμενες παραπαίουν βουλιαγμένες μέσα στην αδράνεια, στη στέρηση επικοινωνίας, στην παγωνιά τον χειμώνα, στην απουσία κάθε νοήματος. Στοιβαγμένες, με όλα τα επακόλουθα που επιφέρει ο υπερπληθυσμός, ο οποίος τροφοδοτείται από τις δεύτερες σκέψεις διαφόρων σωμάτων ως προς την εφαρμογή των νόμων. Τροφοδοτείται από τα δικαστικά συμβούλια που καλούνται να ξανα-αποφασίσουν περί την απόλυση υπό όρο που κατά κανόνα απορρίπτουν ή από τα συμβούλια φυλακής που καλούνται να ξανα-αποφασίσουν περί αδειών που κατά κανόνα απορρίπτουν. Τροφοδοτείται από τους βουλευτές με τους νόμους τους. Από τους δικαστές που εύκολα στέλνουν τοξικοεξαρτημένες στη φυλακή αντί σε δομές θεραπείας που ούτως ή άλλως δεν επαρκούν, που εξίσου εύκολα τριπλασίασαν τα νεαρά κορίτσια μετεφηβικής ηλικίας που έστειλαν στη φυλακή μέσα σ’ ένα χρόνο.

Οι κηδεμόνες μικρών παιδιών αντιμετωπίζουν μία επιπλέον επιβαρυντική συνθήκη, αυτή του βίαιου αποχωρισμού των παιδιών από την κηδεμόνα τους ή της βάρβαρης έκτισης ποινής από κοινού με τα βρέφη τους. Η Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων εξακολουθεί να ζητά ριζική αλλαγή του τρόπου έκτισης ποινής για όλες/ους τους έγκλειστους, καθώς και την εφαρμογή εναλλακτικών ποινών που ταυτόχρονα εξοπλίζουν για μια δεύτερη ευκαιρία ζωής μέσα στην κοινωνία. 
Επιπλέον καλεί, μαζί με τις κρατούμενες, το υπουργείο Δικαιοσύνης,  να ξαναδεί σοβαρά το νόμο για εναλλακτική έκτιση ποινών των μητέρων μικρών παιδιών, καθώς ο πρόσφατος νόμος αποδεικνύεται κραυγαλέα ανεπαρκής και αποξενωμένος από την πραγματικότητα.

Πρωτοβουλία για Δικαιώματα των Κρατουμένων

www.tokeli.gr  email: kratoymenoi@gmail.com

Μια μαρτυρία

.

Μια μαρτυρία την Βασιλικής Νομίδου μετά από θεατρική παράσταση που δόθηκε το φθινόπωρο του 2008 στις γυναικείες φυλακές Ελαιώνα Θήβας για τα παιδάκια που ζούσαν εκεί.

Οι εξωτερικές πόρτες της φυλακής ήταν πολύ ψηλές και καταπράσινα βαμμένες. Τα συρματοπλέγματα που υπήρχαν παντού, ήταν σπιράλ, «ασημένια» και άστραφταν κάτω απ’τον ήλιο, σαν να ήταν καινούργια. Όπου υπήρχαν κελιά, υπήρχαν απλωμένα ρούχα στα σίδερα των παραθύρων και πανιά σαν κουρτίνες (ή ίσως ήταν κάτι σαν κουρτίνες) που έκρυβαν το εσωτερικό. Υπήρχε ένας χώρος έκανε κάτι σαν Π, σαν ακάλυπτος πολυκατοικίας, με γύρω γύρω κελιά, γεμάτα όλα τα παράθυρα απλωμένα ρούχα και κάτω, «στην αυλή του ακάλυπτου», γεμάτο σπιράλ συρματοπλέγματα, πάρα πολλά.

Μέσα στο χώρο όπου έγινε η παράσταση και πριν έρθουν, ακούγονταν διαρκώς φωνές παιδιών. Από κει φαίνονταν κάποια κελιά αλλά παρατηρούσαμε με μεγάλη προσοχή, λίγο, με κλεφτές ματιές, για να μην μας δουν οι γυναίκες. Ήθελα πολύ να κοιτάζω αλλά προσπαθούσα να μην το κάνω.

Όταν έφτασε η ώρα, μπήκαν στο χώρο με μεγάλη άνεση, κάποιες μας χαιρέτισαν, μας μιλούσαν συνέχεια στον πληθυντικό. Κάποιες ήρθαν με τα μωρά, κάποιες ήταν παρέες νέων κοριτσιών, περιποιημένες, κάποιες βαμμένες. Απ’τις πρώτες που μπήκαν ήταν κάποια με κοτσιδάκια στα μαλλιά και δύο μωρά! Το ένα της το κρατούσε μια κοπέλα. Ενώ τους έλεγα πώς θα κάτσουν, αισθάνθηκα από την κοπέλα κάτι σαν συστολή, προτίμησε να δώσει στη μαμά και το δεύτερο παιδί, και ενώ της έλεγα να κάτσει και κείνη μπροστά κρατώντας το ένα μωρό, αυτή έκανε πίσω και κάθισε σε μια καρέκλα.

Γενικά φαίνονταν να βοηθάει η μία την άλλη με τα μωρά. Κάποια είχε φέρει το παιδί μιας άλλης, όταν έκλαιγε κάποιο το έπαιρνε μια άλλη και το κρατούσε, δεν καταλάβαινα κάποιες φορές, ποιανής παιδί ήταν ποιο.

Κάθισα κάτω δίπλα τους έχοντας ένα μαγνητοφωνάκι. Είχα πολύ άγχος μήπως αντιδράσουν γι’αυτο. Μερικές φορές είδα τη ματιά από κάνα δυο γυναίκες να πέφτουν πάνω του. Δίπλα μου καθόταν μια γυναίκα μεγάλης ηλικίας με ένα μικρό κοριτσάκι που δεν το άφηνε απ’την αγκαλιά της.

Όταν τις κοιτούσα και τους χαμογελούσα πάντα μου ανταπέδιδαν το χαμόγελο. Αυτό που παρατήρησα επίσης (για όσο παρατηρούσα τα μικρά) ήταν ότι κανένα απ’αυτά δεν γελούσε, ακόμη και τα μεγαλύτερα. Ήταν προσηλωμένα με ανοιχτά μάτια, αλλά ανέκφραστα.

 Απέναντι μου ήταν μια νέα κοπέλα, με ένα φωτεινό χαμόγελο που δεν έφευγε απ’τα χείλη της. Σαν να ρουφούσε ότι συνέβαινε στην παράσταση. Αυτό που θα έλεγα εγώ καλός θεατής. Κρατούσε ένα αγοράκι μεγαλούτσικο με ένα περίεργο κούρεμα, κάτι σαν καπελάκι. Στο τέλος διάλεξα ένα δώρο με τουβλάκια για το παιδί και πλησίασα να του το δώσω. Τότε το παιδί σήκωσε το χέρι για να προστατέψει το πρόσωπο του, σαν να πήγαινα να το χτυπήσω. Σάστισα, με αργές κινήσεις του πρόσφερα το δώρο αλλά δεν μου μίλησε σαν να μην καταλάβαινε. Μου  απάντησε μια άλλη, μεγάλη σε ηλικία γυναίκα, δίπλα στη μητέρα του, «ευχαριστούμε». Το πρόσωπο της μητέρας του από κοντά ήταν κάπως σκληρό και τραχύ, φαινόταν μεγαλύτερη, δεν είχε τίποτα από τη φωτεινότητα που από μακριά έβλεπα.

Οι περισσότερες πρέπει να ήταν τσιγγάνες. Κάποια στιγμή ήρθε και μια πιτσιρίκα μάλλον με αφρικάνικη καταγωγή, φορούσε μαντίλα και τη συνόδευε μία αρκετά μεγάλης ηλικίας, λευκή. Αυτό το «ζευγάρι», δεν ξέρω γιατί αλλά μου έκανε εντύπωση. Πολλές απ’αυτές είχαν τατουάζ, ένα απ’αυτά μου φάνηκε ότι έγραφε Χριστός ή Χρήστος, πάντως η εντύπωση μου ήταν ότι έγραφαν ονόματα ανδρών.

Τα μωρά κοριτσάκια είχαν σχεδόν όλα, κάποια μαλλάκια πιασμένα σαν κοκοράκι, στην κορυφή του κεφαλιού. Η μόδα της φυλακής, σκέφτηκα.

Πριν τελειώσει η παράσταση ήρθε κάποια και τους είπε ότι το φαγητό για τα μωρά μοιραζόταν. Αυτό διέσπασε την προσοχή τους, κάποιες έφυγαν.

Στο τέλος τους μοιράσαμε δώρα. Εγώ τουλάχιστον, είχα την αίσθηση ότι τα περίμεναν, δεν ήταν έκπληξη. Κάποια «ευχαριστώ» ήταν ξερά, απλά για να ειπωθούν. Μια κοπέλα μάλιστα θέλησε να γυρίσει πίσω ένα παιχνίδι σαν βιβλίο όπου μπορούσες να ζωγραφίσεις πάνω, λέγοντας ότι ένα βιβλίο δεν είναι δώρο για παιδί και το παιδί θέλει κουκλάκι γιατί ζηλεύει τ’ άλλα. Το απαιτούσε. Σ’αυτήν την τελευταία επαφή μαζί τους με τα παιχνίδια, που πλησίασα κάποιες λίγο περισσότερο, ήταν που αισθάνθηκα εντελώς «απ’έξω», πολύ μακριά τους.

Έφυγαν γρήγορα, κάποιες μας είπαν ευχαριστώ κάποιες άλλες, πιτσιρίκες, δεν γύρισαν καν το κεφάλι.

Αισθάνθηκα ότι όλα έγιναν πολύ γρήγορα.

Αυτό που ένιωσα μετά την παράσταση, και δεν μπορούσα να το βάλω σε λέξεις τότε, ήταν απογοήτευση, σαν να ξεφούσκωσε κάτι μέσα μου. Χρειάστηκα χρόνο για να καταλάβω ότι είχα προσδοκίες απ’αυτήν την εμπειρία, που όμως δεν εκπληρώθηκαν. Πολλές φορές αναρωτήθηκα τι περίμενα; Νόμιζα ότι έκανα κάτι σημαντικό, ότι θα βοηθούσα, κι αυτό θα το έβλεπα στα πρόσωπα των ανθρώπων.  Αλλά όλα έγιναν τόσο γρήγορα, τόσο άδοξα, και μεις έπρεπε να μαζέψουμε τα πράγματα μας και να φύγουμε από κει. Προετοιμαζόμασταν μήνες γι’αυτή τη μέρα και αισθάνθηκα ότι «φάγαμε πόρτα» την πραγματικότητα. Απροσπέλαστος τόπος, επιφυλακτικοί άνθρωποι μέσα σε μια σκληρή και άκαμπτη ρουτίνα. Μια σταγόνα στον ωκεανό η παρουσία μας εκεί. Όταν τις φώναξαν για το σερβίρισμα του φαγητού των μωρών, διαλύθηκε εντελώς η προσοχή τους. Μα βέβαια.  Αυτό ήταν το σημαντικό, το φαγητό που έπρεπε να προλάβουν να πάρουν για τα μωρά τους. Δεν ήμασταν εμείς! Και έτσι έπρεπε να γίνει. Η ρουτίνα της φυλακής δεν αλλάζει με τίποτα. Δεν θα άλλαζε η ώρα του φαγητού γιατί κάποιοι ήρθαν να παίξουν μια παράσταση για τα μωρά. Αυτό που έχει σημασία είναι ο κανόνας του συστήματος, κι όχι οι εξαιρέσεις του. Κι εμείς ήμασταν εξαίρεση εκεί.

Τι ελπίζω; Και γιατί θα ξαναπήγαινα; Μήπως τελικά αυτή, αποτελέσει μια εμπειρία κάπως φωτεινή, που θα γραφτεί στην ψυχούλα κάποιου μωρού (ή ακόμα και μιας γυναίκας) και κάτι θα του κάνει, άλλο, απ’αυτό που αυτή η αρχή της ζωής του μέσα στη φυλακή το προγραμματίζει να γίνει. Η ψυχή παίζει περίεργα παιχνίδια, δίνει καμιά φορά σημασία στην εξαίρεση κι όχι στον κανόνα. Εκεί ποντάρω. Στην εικόνα ενός παγερού και αδιάφορου ψηλού τοίχου, αλλά διάτρητου, με μικρές τρυπούλες που αφήνουν το φως και τον αέρα να περάσει.  Ίσως η τέχνη να μπορεί να το κάνει αυτό.

Σεπτέμβρης του 2008